Hoe betrek je cliënten op een goede manier bij beleidsvorming?. Op verzoek van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gaat Regioplan de komende tijd onderzoek doen naar die vraag. Het doel: komen tot gelijkwaardige, volwaardige en betekenisvolle cliëntenparticipatie.

Meerdere wettelijke kaders in het domein van Werk en Inkomen verplichten uitvoeringsorganisaties om cliënten in beleidsontwikkeling te laten participeren. Tegelijkertijd is het nu onduidelijk welke doelen de wetgever beoogt, wat organisaties onder cliëntenparticipatie verstaan, hoe zij daar invulling aan geven en welke beelden en verwachtingen andere betrokken hebben. Wij brengen in kaart hoe uitvoeringsorganisaties zoals UWV, SVB, gemeenten, het COA en DUO nu met cliëntenparticipatie omgaan. Ook gaan we met cliënten zelf in gesprek over de manier waarop zij denken dat cliënten bij beleid betrokken zouden moeten worden.

Het onderzoek komt op een interessant moment. Waar er kort voor en na de decentralisaties in onderzoek veel aandacht was voor cliëntenparticipatie, is deze aandacht de laatste jaren minder geworden. De resultaten van het onderzoek worden eind 2023 openbaar gemaakt.

In opdracht van de Landelijke Cliëntenraad (LCR) heeft Regioplan een brainstormsessie geleid met de leden van de raad. Tijdens de brainstorm hebben de raadsleden gezamenlijk bepaald wat de belangrijkste problemen zijn waar cliënten in de sociale zekerheid mee te maken hebben. Vervolgens hebben zij besproken hoe deze problemen kunnen worden aangepakt en welke rol de LCR daarbij in het komende jaar kan spelen.

In het voorjaar 2012 heeft Regioplan voor een tweede keer de Cliëntenraad van de Amsterdamse Dienst Werk en Inkomen (DWI) geëvalueerd. De evaluatie betreft de periode 2009 tot en met 2011.

In 2009 hebben wij de cliëntenraad geëvalueerd voor de daarvoor liggende drie jaar.

In Amsterdam is de WSW Raad Amsterdam actief. Deze Raad overlegt met de directeur van de Dienst Werk en Inkomen en de wethouder Werk en Inkomen over de kwaliteit van het beleid rondom de Wet Sociale Werkvoorziening en de uitvoering ervan in de gemeente Amsterdam.

De WSW Raad Amsterdam is na drie jaar door Regioplan op haar functioneren geëvalueerd. Het eindrapport is nog niet openbaar.

LOC Zeggenschap in zorg heeft in 2010 samen met Vilans en CBO een e-learning ‘Samen werken aan betere zorg’ ontwikkeld. Dit is een internetcursus voor cliëntenraden in de verpleging, verzorging en thuiszorg om hun rol binnen de zorginstelling (bij verbetertrajecten) te bepalen.

Regioplan en LOC hebben de ervaringen met de e-learning, de wensen en behoeften van cliëntenraden in kaart gebracht. Met de resultaten kan de e-learning beter en breder geïmplementeerd worden, en kan de cliëntenparticipatie binnen (zorg)instellingen verhoogd worden.

Regioplan heeft in het najaar 2011/voorjaar 2012 een zelfevaluatie uitgevoerd op het functioneren van de Landelijke Cliëntenraad (LCR). De LCR is sinds 2002 het landelijke overlegorgaan van cliënten binnen de sociale zekerheid en heeft vanuit die hoedanigheid een formele overlegrelatie met het ministerie van SZW, gemeenten (in de praktijk de VNG), UWV en SVB. Ook was de toenmalige Raad voor Werk en Inkomen een formele overlegpartner van de LCR.

In de zelfevaluatie hebben we vanuit het perspectief van de LCR en van elk van haar formele overlegpartners de kwaliteit van deze overlegrelatie in de praktijk onderzocht en beoordeeld. We hebben hierbij gebruik gemaakt van het standaardinstrument om kwaliteit van clientenparticipatie vast te stellen (de ‘Scan Clientenparticipatie’). Regioplan en WKA hebben dit instrument in 2010 voor de LCR ontwikkeld.
Het rapport is niet openbaar.

Regioplan onderzocht samen met het WKA de kwaliteit van de cliëntenparticipatie binnen het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV). Voor de meting hebben we gebruikgemaakt van de ‘scan cliëntenparticipatie’. Dit is het standaardinstrument van de Landelijke Cliëntenraad (LCR) om binnen de sociale zekerheid de kwaliteit van cliëntparticipatie te meten. Het unieke van het instrument is dat zowel de rol van de cliëntenraad als die van de betrokken uitvoeringsinstelling geanalyseerd wordt aan de hand van een hiertoe eerder ontwikkelde set aan kwaliteitsnormen. Regioplan en WKA ontwikkelde de ‘scan’ in 2010 voor de LCR.

Overal in het land zijn Werkpleinen opgericht waar UWV WERKbedrijf en gemeenten hun dienstverlening op gebied van re-integratie geïntegreerd aanbieden. Landelijk is afgesproken dat ook cliëntenparticipatie op het niveau van de Werkpleinen moet worden opgezet.
Uit het onderzoek ‘Cliëntenparticipatie Werkpleinen. Eenmeting’ blijkt onder meer dat cliëntenparticipatie op het Werkplein nog lang niet overal een feit is. De helft van de respondenten geeft aan dat nog geen start is gemaakt, ruim een kwart is net begonnen met het opzetten van cliëntenparticipatie op het werkplein. Drieentwintig procent van de respondenten geeft aan dat cliëntenparticipatie op het Werkplein een feit is. Ten opzichte van de nulmeting is wel sprake van vooruitgang. Het onderzoeksrapport vindt u hieronder als bijlage.

Overal in het land zijn Werkpleinen opgericht waar UWV WERKbedrijf en gemeenten hun dienstverlening op gebied van re-integratie geïntegreerd aanbieden. Landelijk is afgesproken dat ook cliëntenparticipatie op het niveau van de Werkpleinen moet worden opgezet.

Uit het onderzoek ‘Cliëntenparticipatie Werkpleinen’ blijkt onder meer dat cliëntenparticipatie op het Werkplein nog niet echt van de grond komt: de meerderheid van de ketenpartners heeft nog geen start gemaakt met het opzetten van cliëntenparticipatie op het Werkplein. De betrokken partijen (sociale diensten, cliëntenraden WWB en UWV en het MT van het Werkplein) verschillen van mening over de verklaringen hiervoor. Ten aanzien van de vorm en inhoud van de cliëntenvertegenwoordiging op het Werkplein heerst nog veel onduidelijkheid en is er sprake van verschillen van inzicht tussen de betrokken partijen.

Het onderzoeksrapport vindt u hieronder als bijlage.

Cliëntenparticipatie helpt de uitvoeringsorganisatie de positie van de klant centraal te stellen. Uitvoeringsorganisaties, zoals sociale diensten, de Werkpleinen, het UWV en het SVB zijn gebaat bij goede cliëntenparticipatie. Van hen mag verwacht worden dat zij daarvoor voorwaarden scheppen. De cliëntenraad dient de kwaliteit te hebben om cliëntenparticipatie vorm en inhoud te geven.
Om vast te stellen hoe cliëntenparticipatie verloopt en hoe die verbeterd kan worden, heeft de Landelijke Cliëntenraad de ‘scan cliëntenpartipatie’ laten ontwikkelen door Regioplan en de Woonbond.
Dit rapport doet verslag van de ontwikkeling van het instrument en van de drie pilots bij de sociale diensten van Rotterdam, Helden en Drechtsteden.