Kernwoord: Restorative justice
In aanvulling op het strafrecht of zelfs buiten het strafrecht om, streeft restorative justice (herstelrecht) tot oplossingen te komen die schuld bij daders en leed bij slachtoffers helpen te verwerken. De schade die criminaliteit veroorzaakt moet op deze manier worden verkleind. Regioplan heeft een brede ervaring met het evalueren van vormen van herstelrecht in verschillende contexten, zoals scholen en gevangenissen.
Justitiële slachtofferondersteuning verbeterd? Een evaluatie van de pilot Vernieuwd slachtofferloket
Regioplan evalueerde in opdracht van het WODC de pilot Vernieuwd slachtofferloket. Vanuit het vernieuwde loket werken de politie, het Openbaar Ministerie en Slachtofferhulp Nederland gezamenlijk aan slachtofferondersteuning met het idee de efficiëntie daarvan te verbeteren en de tevredenheid onder slachtoffers te vergroten. De vernieuwde loketten zijn begin 2009 als pilot gestart in vier arrondissementen en in 2011 landelijk uitgerold. Het evaluatieonderzoek wijst uit dat, hoewel de loketmedewerkers van mening zijn dat werkzaamheden beter op elkaar worden afgestemd, een verbeterslag mogelijk is ten aanzien van registraties. Zo hebben de loketmedewerkers van de drie betrokken organisaties niet volledig toegang tot elkaars registratiesystemen en worden niet alle handelingen sluitend geregistreerd. Tot slot blijkt niet uit de evaluatie dat de vernieuwde aanpak gedurende de pilotperiode heeft geleid tot een grotere slachtoffertevredenheid.
Informatieverstrekking aan slachtoffers van misdrijven
Ter voorkoming van onverwachte confrontaties met veroordeelde daders kunnen slachtoffers en nabestaanden van misdrijven desgewenst worden geïnformeerd over de invrijheidsstelling en eventuele verloven van de daders. Voorlopig geldt dit alleen voor tbs-ers en jeugdige daders. De evaluatie laat zien dat het informatieproces nog niet goed verloopt, maar dat slachtoffers de informatie wel op prijs stellen.
Procesevaluatie Slachtoffer-dadergesprekken
In het project Slachtoffer-dadergesprekken kunnen slachtoffers en daders met elkaar in contact komen om over het gebeurde te praten. Het project wordt in vijf regio’s uitgevoerd en is een initiatief van Slachtofferhulp Nederland. Het wordt gefinancierd door het Ministerie van Justitie. In de procesevaluatie heeft Regioplan de opzet en de feitelijke gang van zaken van het project onderzocht door middel van interviews met projectmedewerkers en slachtoffers en een kwantitatieve analyse. De evaluatie laat zien dat het project wordt uitgevoerd volgens de planopzet. Tegelijkertijd is bij de uitvoering ruimte voor maatwerk. Voorts blijkt dat het aantal gesprekken tussen slachtoffer en dader om uiteenlopende redenen achterblijft bij de oorspronkelijke behoefteraming. Wanneer wel een confrontatie plaatsvindt, zijn de slachtoffers overwegend positief over de voorbereiding, het verloop en het effect van het gesprek. Mede naar aanleiding van de uitkomsten van dit onderzoek pleit de minister van Justitie voor een landelijke voorziening voor dit soort projecten.
Procesanalyse doorverwijzing van politie naar Slachtofferhulp
Slachtofferhulp Nederland is een zelfstandig opererende organisatie die slachtoffers van een verkeersongeval of misdrijf ondersteunt op praktisch, juridisch en emotioneel gebied. Voor het uitvoeren van haar werkzaamheden is ze in grote mate afhankelijk van de doorverwijzing van slachtoffers door de politie naar haar bureaus. Aanleiding voor dit onderzoek waren vermoedens dat niet alle slachtoffers die Slachtofferhulp wensen ook worden doorverwezen. Om te kunnen bepalen of zich in de doorverwijspraktijk zwakke plekken voordoen die het risico met zich meebrengen dat een slachtoffer ongewenst geen slachtofferhulp ontvangt, heeft Regioplan zowel het beleid als de praktijk van doorverwijzing in kaart gebracht.
Evaluatie Servicelijn Slachtofferhulp
Slachtofferhulp Nederland is in 2002 gestart met een reorganisatie van de regio’s en centralisering van de ondersteunende taken in de regiokantoren. Een belangrijk onderdeel van de reorganisatie is de introductie van de servicelijn. De servicelijn ontvangt alle inkomende telefoontjes van cliënten, netwerkpartners, vrijwilligers, beroepskrachten en alle andere mensen die incidenteel contact zoeken met Slachtofferhulp. Regioplan Beleidsonderzoek heeft de implementatie en de effecten van de invoering van de servicelijn onderzocht. In het onderzoek hebben drie regio’s gediend als casestudy. Een van de conclusies is dat de invoering van de servicelijn een meerwaarde in de organisatie heeft en dat er mogelijkheden zijn om de taken en bevoegdheden van de servicelijn in de toekomst uit te breiden.