Het aandeel zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) in Nederland is in de laatste decennia sterk toegenomen. In opdracht van de Europese Commissie onderzocht Regioplan de oorzaken en gevolgen van het zzp-schap voor de economie, werkenden en het stelsel van sociale zekerheid.

Het rapport is hier te downloaden.

As national experts in the European Social Policy Network (ESPN), Regioplan has published a short report on the rise of ‘bread funds’. This report was published on the website of the European Commission.

The self-employed in the Netherlands are not covered by traditional social security schemes, and the majority of them are not insured for the risk of sickness. A ‘bread fund’ is a voluntary collective of 20 to 50 selfemployed who support each other financially in case of sickness for up to two years.  A bread fund functions similarly to an insurance, but is owned by its participants rather than an insurance company.

De afgelopen jaren is in verscheidene Nederlandse onderzoeken aandacht besteed aan de inkomsten van zzp’ers. In deze studies wordt uitgegaan verschillende definities van ‘zzp’ers’ en ‘inkomsten’ en ze zijn gebaseerd op verschillende bronnen en meetmomenten. In deze paper wordt ingegaan op deze verschillende definities en de hoogte van het inkomen dat in diverse onderzoeken wordt genoemd.
Vervolgens worden de bevindingen gepresenteerd van ons onderzoek voor Instituut Gak waarin onder meer is gekeken naar de inkomsten van zzp’ers (zowel de ondernemerswinst als hun overige inkomsten). Ons onderzoek biedt inzicht in de inkomsten van zzp’ers over een langere periode dan gehanteerd in eerdere onderzoeken.
Uit ons onderzoek blijkt dat een groot deel van de zzp’ers geen hoge winst en dus geen hoog inkomen behaalt uit het zzp-schap. Een lage winst uit eigen onderneming zegt niet alles over de feitelijke financiële situatie van de zzp’ers. Een aanzienlijk deel van de zzp’ers (31-46% in de door ons onderzochte periode) heeft namelijk naast de inkomsten uit het zzp-schap ook nog andere inkomstenbronnen, in de meeste gevallen een baan in loondienst.
Heidi heeft deze paper gepresenteerd tijdens de Nederlandse Arbeidsmarktdag 2013.

Regioplanners Lars Heuts, Heidi Witteman-Van Leenen en Jos Mevissen schreven een artikel voor ESB over de financiële situatie van zzp’ers. Volgens de onderzoekers behalen veel zzp’ers slechts een beperkte winst. De hoogte van de winst is niet de enige bepalende factor bij het beëindigen van het zzp-schap. Ook inkomsten uit andere bronnen en binnen een huishouden zijn van belang. Er is feitelijk nog zeer weinig bekend over de financiële situatie van zzp’ers.



De keuze voor zzp-schap werd voor de huidige economische crisis vaak geassocieerd met de keuze voor hogere verdiensten. De feitelijke verdiensten bleven echter in de praktijk goeddeels onbekend. Nu, tijdens de crisis, neemt het geluid toe dat zzp’ers niet zo goed verdienen, maar het aantal zzp’ers dat ermee stopt, lijkt niet extreem toegenomen. Er is nog te weinig bekend over de financiële situatie van zzp’ers om dit te verklaren. Ook effecten van (financiële) prikkels voor zelfstandigen, zoals de aangekondigde beperking van de zelfstandigenaftrek in 2015 blijven hierdoor onduidelijk. Daarom is het noodzakelijk om meer zicht te krijgen op de financiële situatie van zzp’ers gedurende hun zzp-schap en de relatie daarvan met hun gedrag. In dit artikel wordt een eerste stap gezet door in te gaan op de verdiensten van zzp’ers.



Het artikel in ESB kunt u hieronder downloaden.

In het hoofdstuk wordt nagegaan in hoeverre het zelfstandig ondernemerschap zonder personeel (zzp) past binnen het streven naar een inclusieve arbeidsmarkt, waarin ook kwetsbare groepen duurzaam participeren. Dit stellen we vast op basis van inzichten uit de literatuur en statistische analyses.

Het hoofdstuk maakt deel uit van het boek: En toen waren er zzp’ers. Verschillende auteurs bundelen hun meest recente inzichten en onderzoeksbevindingen. Centrale vragen hierbij zijn: hoe kunnen we de groei van het aantal zzp’ers eigenlijk verklaren? Hoeveel zzp’ers zijn er in de toekomst? Welke zzp’ers lopen het grootste risico op armoede? En is ons huidige stelsel nog wel voldoende toegesneden op de nieuwe groep zelfstandigen?

Het boek kan besteld worden via de website van Uitgeverij Boom Lemma of in de boekhandel.

In 2009 hebben sociale partners, verenigd in de Stichting Arbeidsmarkt Ziekenhuizen (StAZ), een onderzoek laten uitvoeren naar de inzet van zelfstandigen in de ziekenhuisbranche. Gelet op recente ontwikkelingen was er behoefte aan uitgebreider onderzoek en een actuele stand van zaken. De StAZ heeft daarom door Regioplan een vervolgonderzoek laten uitvoeren naar de omvang, de oorzaken en gevolgen van de inzet van zzp’ers, commercieel gedetacheerden en leden van een maatschap in zorginhoudelijke functies op mbo/hbo-niveau. Het onderzoek dient inzicht te bieden in de beweegredenen en doelen van mensen om in het uitoefenen van een zorgberoep binnen een ziekenhuis te kiezen voor een regulier dienstverband, commerciële detachering, zzp-schap, dan wel lidmaatschap van een maatschap. Het rapport is niet openbaar.

Het verschijnsel ‘zelfstandige zonder personeel’ (zzp’er) spreekt tot de verbeelding. In de media worden regelmatig succesvolle, trotse, sappelende, hippe et cetera ondernemers zonder personeel ten tonele gevoerd. In vakbladen verschijnen artikelen over de snelle toename van het aantal zzp’ers en over hun kenmerken, en in beleidsnota’s vraagt men zich af wat men ermee aan moet: zijn het nu ondernemers of verkapte werknemers? In deze context is het niet verwonderlijk dat ook de vraag naar voren is gebracht of het zzp-schap een mogelijkheid zou kunnen zijn voor dat deel van de beroepsbevolking dat moeilijk aan een reguliere baan kan komen. Behalve de beantwoording van deze vraag biedt ons boek “Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap” ook nieuwe inzichten in het zzp-schap in het algemeen. Het onderzoek werd volledig mogelijk gemaakt door Instituut Gak.

Het boek kan besteld worden via de website van Uitgeverij Boom Lemma of in de boekhandel. Hieronder kunt u een samenvatting van het boek downloaden.

Het arbeidspatroon van de werkende bevolking in westerse verzorgingsstaten is de afgelopen twintig jaar sterk gewijzigd. In de zogeheten ‘transitionele arbeidsmarkt’ is het carrièrepad van mensen niet meer relatief stabiel, voorspelbaar en ononderbroken. In het arbeidsleven komen steeds vaker transities voor, bijvoorbeeld tussen voltijdse en deeltijdse aanstellingen en tussen perioden van werkloosheid en werken. In de context van de transitionele arbeidsmarkt kan het nuttig zijn om mensen die moeite hebben met het krijgen van een baan in loondienst, te ondersteunen bij de transitie naar andere vormen van betaald werk.

In het artikel wordt ingegaan op de vraag of zelfstandig ondernemerschap een alternatief vormt voor mensen die moeite hebben met het krijgen van een baan in loondienst, zoals migranten, ouderen en mensen met een arbeidshandicap. Allereerst wordt in het artikel nader ingegaan op de transitie van werkloosheid naar zelfstandig ondernemerschap. Uit bestaande studies komt naar voren dat de kans om als zelfstandige aan de slag te gaan groter is vanuit werkloosheid dan vanuit werknemerschap. Verder wordt ingegaan op succes- en faalfactoren voor startende ondernemers in het algemeen, en meer specifiek voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
Lars heeft dit artikel gepresenteerd tijdens de Nederlandse Arbeidsmarktdag 2011.

De economische crisis maakt zzp’ers extra kwetsbaar. Regioplan heeft begin 2010 in opdracht van de RWI geïnventariseerd welke ondersteuning de grootste gemeenten in Nederland de zzp’ers bieden. Hoewel het beeld per gemeente wel verschilt, bleek dat de crisis heeft geleid tot een toenemende vraag naar ondersteuning. De meeste gemeenten hebben de beleidsvrijheid die wet- en regelgeving hen biedt dan ook benut om zelfstandigen waar mogelijk te ondersteunen. Daarbij doen zich ook een aantal knelpunten voor.

Het onderzoeksrapport ‘Ondersteuning van Zzp’ers door gemeenten’ kunt u hier downloaden.

Zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) brengen gemiddeld 63 euro per uur in rekening, zo blijkt uit de Eigenbaaswijzer. De hoogte van de tarieven is vooral afhankelijk van het beroep en de sector waarin de zzp’er werkzaam is. Zo brengen zelfstandig adviseurs en zzp’ers in de ICT gemiddeld tussen de €70,- en €135,- per uur in rekening. Zzp’ers die als trainer, coach of docent werken hebben een lager uurtarief: zo’n €30,- tot €85,- per uur. Zzp’ers in de zorg zijn veelal gebonden aan de vergoedingen die particulieren ontvangen en die variëren tussen de 30 en 50 euro afhankelijk van de type zorg die ze verlenen (persoonlijke verzorging, begeleiding of verpleging). Zzp’ers in de zorg die via bemiddelingsbureaus werken verdienen zo’n 20 euro per uur. Daarnaast hanteren zzp’ers in de bouw een tarief van zo’n 30 á 45 euro per uur. Er zijn grote verschillen in uurtarieven van zzp’ers geconstateerd met forse uitschieters naar beneden (10 euro) en naar boven (350 euro).

Uit de Eigenbaaswijzer blijkt ook dat slechts een beperkt deel van de zzp’ers een uitgebreide kostenberekening maakt die ze als basis gebruiken voor hun tariefstelling. De meeste zzp’ers baseren hun tarief op wat de markt wil betalen en wat hun concurrenten vragen. Vier van de tien zzp’ers heeft het afgelopen jaar lagere tarieven gehanteerd om een ‘goede’ concurrentiepositie te behouden in de huidige economische situatie. De vraag is in hoeverre dit een verstandige keuze is. De markt dicteert weliswaar de hoogte van de tarieven, maar de vraag is of dit tarief voldoende is voor de zzp’er om winstgevend of zelfs kostendekkend te zijn. Uit de Eigenbaaswijzer blijkt er zzp’ers zijn zeer lage tarieven (10 tot 30 euro) in rekening brengen, wat de kans op winst bij een reguliere werkweek klein maakt. Hebben (deze) zzp’ers tariefbescherming nodig? Dient er een minimumtarief te komen? Uit de expert interviews die onderdeel van het tarievenonderzoek waren, bleek dat ondernemers liever zelf hun tarief bepalen. Zzp’ers onderschrijven wel het belang van bewustwording over tarief en tariefopbouw. Hier is volgens hen een rol weggelegd voor de belangenbehartigers.



De Stichting Loonwijzer heeft in samenwerking met Regioplan Beleidsonderzoek, FNV Zelfstandigen en Universiteit van Amsterdam/AIAS de Eigenbaaswijzer opgezet. De Eigenbaaswijzer verzamelt tariefinformatie van zelfstandig ondernemers zonder personeel. Dit instrument is een aanvulling op de Loonwijzer, welke al vele jaren met succes salarisinformatie van werknemers verzameld.
www.eigenbaaswijzer.nl