Evaluatie pilot nieuwe werkwijze hulpverlening aan slachtoffers van seksueel geweld

In opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Datacentrum (WODC) evalueerden Regioplan en het Nederlands Studiecentrum  Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR) een nieuwe werkwijze voor de ondersteuning van slachtoffers van seksueel geweld, gebaseerd op een uniform eerste contact, multidisciplinaire triage en casusregie. De pilot laat zien dat deze aanpak potentie heeft om de samenwerking en de ondersteuning van slachtoffers te versterken, maar dat succesvolle implementatie vraagt om duidelijke rollen, bestuurlijk commitment, gedragsverandering en structurele ondersteuning van uitvoerende professionals.

Slachtoffers van seksueel geweld krijgen vaak te maken met meerdere organisaties voor hulp, bescherming, herstel en eventuele strafrechtelijke vervolging. Om deze ondersteuning beter op elkaar af te stemmen, ontwikkelden het Centrum Seksueel Geweld, Veilig Thuis, Slachtofferhulp Nederland, Perspectief Herstelbemiddeling, het Openbaar Ministerie en de politie gezamenlijk een nieuwe werkwijze.

Regioplan en het NSCR onderzochten in opdracht van het WODC de pilot van de nieuwe werkwijze in twee regio’s. Daarbij stond de vraag centraal in hoeverre de werkwijze bijdraagt aan betere samenwerking tussen organisaties, meer integrale ondersteuning en een betere ervaring van slachtoffers.

De nieuwe werkwijze: uniform eerste contact, triage en casusregie

Het doel van deze nieuwe werkwijze is om slachtoffers laagdrempeliger, samenhangender en meer slachtoffergericht te ondersteunen. De nieuwe werkwijze bestaat uit drie samenhangende onderdelen: een uniform en traumasensitief eerste contactmoment, multidisciplinaire triage waarbij organisaties gezamenlijk de hulpvraag beoordelen, en casusregie door één vaste professional die als aanspreekpunt fungeert voor het slachtoffer.

Aanpak van de evaluatie: wat werkt, waarom, en onder welke omstandigheden?

We hebben de veronderstelde werking van de nieuwe werkwijze geconstrueerd in een Theory of Change. Deze hebben we getoetst en kritisch onderzocht aan de hand van wetenschappelijke literatuur. Vervolgens hebben we de ervaringen met de nieuwe werkwijze onderzocht van uitvoerende professionals, slachtoffers en naasten.

Vanwege de korte doorlooptijd van de pilot schetst deze evaluatie de eerste ervaringen met de nieuwe werkwijze en biedt het inzicht in randvoorwaarden voor succesvolle implementatie. Het onderzoek laat zien wat nodig is om ervoor te zorgen dat de werkwijze daadwerkelijk bijdraagt aan de oorspronkelijke doelen: betere samenwerking, integrale ondersteuning en een betere ervaring voor slachtoffers.

Resultaten: potentie van de nieuwe werkwijze

De evaluatie laat zien dat de nieuwe werkwijze goed aansluit bij bestaande wetenschappelijke kennis over slachtoffergericht werken, multidisciplinaire samenwerking en regievoering. Professionals ervaren meerwaarde van structurele multidisciplinaire triage, betere onderlinge contacten en een bredere blik op de behoeften van slachtoffers. Ook onderschrijven zowel professionals als slachtoffers het belang van één duidelijk aanspreekpunt.

Tegelijkertijd blijkt dat de potentie van de werkwijze in de praktijk nog beperkt tot uiting kwam. Rollen en verantwoordelijkheden, met name rondom casusregie, werden door professionals en managers verschillend geïnterpreteerd. Daarnaast ontbraken belangrijke randvoorwaarden zoals bestuurlijk commitment en ondersteuning bij het eigen maken van de nieuwe werkwijze. Hierdoor vielen professionals regelmatig terug op bestaande werkwijzen en routines.

Ook de ervaringen van slachtoffers en naasten laten een wisselend beeld zien. Positieve ervaringen hangen samen met duidelijke communicatie, snelle hulp en een pro-actieve regiehouder. Negatieve ervaringen ontstaan wanneer informatievoorziening onvoldoende aansluit op de behoeften van slachtoffers en naasten of wanneer de regierol leidt tot verwachtingen die niet worden waargemaakt.

Vervolgstappen: verdere ontwikkeling en implementatie van de werkwijze

Het onderzoek laat zien dat de nieuwe werkwijze aanknopingspunten biedt voor verbetering van de ondersteuning aan slachtoffers van seksueel geweld. Voor bredere implementatie is echter meer nodig dan nieuwe procesafspraken tussen organisaties en professionals. We concluderen dat een effectieve gezamenlijke werkwijze vraagt om bestuurlijk commitment, heldere rolafbakening en werkafspraken, voldoende ondersteuning van uitvoerende professionals bij gedragsverandering en een lerende evaluatie van de nieuwe aanpak.

Lees hier het rapport en de samenvatting. Vragen? Neem contact op met Coco.