Onderzoeker Katrien de Vaan hield op de regionale Conferentie Wet Tijdelijk Huisverbod in Apeldoorn op 13 september 2012 een presentatie over huiselijk geweld. De presentatie behandelt het landelijke beleid op het gebied van huiselijk geweld sinds 2002 en plaatst het huisverbod in de context van dit beleid.

Twee jaar na de invoering van het Risicotaxatie-instrument Huiselijk Geweld (RiHG) voerde Regioplan in opdracht van het WODC een evaluatie uit van dit meetinstrument dat voor het tijdelijk huisverbod wordt gebruikt. Hoe werkt het RiHG in de praktijk? De evaluatie is hier
te vinden. Naar aanleiding van deze evaluatie schreven Regioplanners een artikel voor www.socialevraagstukken.nl.

Het huisverbod, dat voor tien dagen kan worden opgelegd bij dreiging van huiselijk geweld, blijkt minder vaak preventief te worden ingezet dan volgens de Wet tijdelijk huisverbod de bedoeling is. Dat komt doordat de uitvoering in handen ligt van de politie. En die wordt vaak pas ingeschakeld als het kwaad is geschied. De auteurs betogen dat het initiatief voor een huisverbodprocedure niet uitsluitend bij de politie moet liggen. Ook andere partijen die de daadwerkelijke dreiging van geweld kunnen bepalen en signaleren, zouden betrokken moeten worden in een vroeg stadium. Het artikel is hier
te vinden.

De inzet van het huisverbod hangt samen met minder herhaling van huiselijk geweld. Daarmee lijkt het huisverbod een effectief instrument in de strijd tegen huiselijk geweld. Het effect wordt met name veroorzaakt door de zeer intensieve hulpverlening die na het opleggen van huisverbod wordt opgestart. Met name als uithuisgeplaatsten met de aangeboden hulpverleningstrajecten starten en deze voldoende doorlopen zien we een samenhang met minder nieuw huiselijk geweld. Datzelfde geldt voor de mate waarin de hulpverlening systeemgericht werkt, dat wil zeggen een goede afstemming realiseert tussen de hulp aan uithuisgeplaatste, achterblijver(s) en eventueel betrokken kinderen. Verbetering blijft echter mogelijk: na de helft van de huisverboden vindt binnen ongeveer een jaar toch opnieuw huiselijk geweld plaats.

In deze quickscan is nagegaan of, en in welke mate, het huisverbod reeds wordt opgelegd en opgelegd kan worden bij ouderenmishandeling, en wat de voorwaarden zijn waarmee daarbij rekening moet worden gehouden. Tevens is onderzocht wat de mogelijkheden en voorwaarden zijn voor crisisopvang voor slachtoffers van ouderenmishandeling. De quickscan heeft geresulteerd in een handreiking in de vorm van een website. Op die website zijn concrete aanbevelingen te vinden voor de praktijk van de aanpak van deze vorm van huiselijk geweld.

Regioplan schreef ook een artikel over de belangrijkste resultaten van de quickscan welke in november in het tijdschrift Zorg+Welzijn is gepubliceerd.

Bij de opvolging van meldingen huiselijk geweld kan de casus nog meer centraal worden gesteld, concluderen we in een recent advies aan de Steunpunten Huiselijk Geweld (SHG’s) in Noord-Holland. Het proces van verdere professionalisering van de SHG’s zal hieraan bijdragen. Dit proces loopt al een aantal jaren en heeft inmiddels geresulteerd in onder andere een heldere beschrijving van de functies van de steunpunten. Van daaruit kunnen gemeenten, steunpunten en ketenpartners samen de opvolging van meldingen verder vormgeven. Daarbij moet niet de structuur, maar de casuïstiek leidend zijn. Uitgangspunten daarvoor zijn opgenomen in het advies.

Er is wel degelijk aandacht voor kinderen die, als slachtoffer of getuige, betrokken zijn bij huiselijk geweld. Het is echter een uitdaging voor hulpverlenende partijen om vervolgens ook daadwerkelijk hulp voor deze kinderen te realiseren. Voor dit onderzoek zijn de trajecten voor kinderen in veertig casussen huiselijk geweld (waarvan de helft huisverboden) gereconstrueerd. In deze veertig casussen hadden 47 kinderen hulp nodig. Hiervan startten er uiteindelijk 21 met een hulpverleningstraject. Welke hulp in dit soort casussen tot stand komt, en welke drempels er op de weg van de hulpverlening liggen, staat beschreven in het rapport.

In opdracht van de gemeente Almere heeft Regioplan een regiovisie opgesteld inzake de aanpak van huiselijk geweld. De visie is geschreven voor alle gemeenten in Flevoland en is in nauwe samenspraak met politie, justitie en het hulpverleningsveld tot stand gekomen. De visie kan bogen op een breed draagvlak onder de gemeenten en de instellingen. Eén van de centrale uitgangspunten van de visie is dat huiselijk geweld via een systeemgerichte aanpak wordt bestreden. De visie bevat tevens een uitvoeringsparagraaf.

In het tijdschrift Justitiële Verkenningen schreven onderzoekers Katrien de Vaan en Ad Schreijenberg een artikel over het tijdelijk huisverbod. Zij gaan in het artikel in op het instrument, de wijze waarop het in de praktijk wordt toegepast en het hulpverleningstraject dat volgt na het huisverbod.

Uit landelijk onderzoek onder slachtoffers van huiselijk geweld is gebleken dat van de werkende slachtoffers van huiselijk geweld ongeveer 25 procent één of meer keren niet naar zijn of haar werk kon ten gevolge van dit huiselijk geweld. Dit betekent dat een deel van het verzuim van werknemers verband houdt met huiselijk geweld en dus tot directe kosten leidt bij werkgevers. De kosten zijn geschat met behulp van de gegevens uit het slachtofferonderzoek en de CBS-Loonkostenstatistiek. Jaarlijks verzuimt de werkzame beroepsbevolking naar schatting tussen de 412.000 en 1 miljoen dagen ten gevolge van huiselijk geweld. Jongeren, laagopgeleiden en allochtonen verzuimen relatief vaker. De directe kosten voor werkgevers van verzuim ten gevolge van huiselijk geweld bedragen tussen de 74 en 192 miljoen euro per jaar.

Sinds 1 januari 2009 is de wet Tijdelijk Huisverbod van kracht geworden. Met deze wet wordt de mogelijkheid gecreëerd om in te grijpen in situaties van acute dreiging van huiselijk geweld zonder dat strafbare feiten zijn gepleegd. Om de wet goed te kunnen uitvoeren is het Risicotaxatie-instrument Huiselijk Geweld (RiHG) ontwikkeld en in gebruik genomen. Hiermee wordt beoordeeld of in een situatie van (dreigend) geweld een huisverbod moet worden opgelegd. Nadat het instrument één jaar in gebruik was heeft Regioplan in opdracht van het Ministerie van Justitie (WODC) de kwaliteit van het instrument op wetenschappelijke en theoretische basis onderzocht. Resultaten van het onderzoek laten zien dat invullers van het RiHG (Hoofdofficieren van Justitie) wel kanttekeningen bij onderdelen van het instrument plaatsen, maar nauwelijks fundamentele kritiek hebben op het gebruik en de bruikbaarheid van het instrument. Analyse van ingevulde RiHG’s laat onvolkomenheden zien maar dit leidt niet tot de conclusie dat het technisch geen goed instrument zou zijn. In het rapport worden enkele aanbevelingen voor aanpassingen gedaan.