In 2005 is de Wet cameratoezicht op openbare plaatsen aangenomen door zowel de Tweede als de Eerste kamer. De wet is in werking getreden op 1 februari 2006. Aan de Eerste en Tweede Kamer is toegezegd dat de wet wordt geëvalueerd. De kamers zullen jaarlijks geïnformeerd worden over de ontwikkelingen inzake aard en omvang, alsmede de effectiviteit van cameratoezicht in Nederlandse gemeenten. Regioplan heeft daarom de opdracht gekregen om een vijfjarig monitoronderzoek uit te voeren. In dit onderzoeksrapport wordt verslag gedaan van de nulmeting.

Voor het Ministerie van SZW heeft Regioplan het toezichtsinstrument verbetertraject op haar werking en effecten onderzocht. Gemeenten die een verbetertraject aangaan, moeten op een van te voren afgesproken tijd hun problemen in de rechtmatigheid van de uitvoering van de Abw oplossen. Zij moeten dit doen aan de hand van een van te voren door het Rijk goedgekeurd plan.

In veel gemeenten zijn in de afgelopen jaren stappen gezet om met behulp van cameratoezicht overlast en criminaliteit terug te dringen en veiligheidsgevoelens te vergroten. Tot voor kort was er nog geen compleet beeld van de manier waarop gemeenten camera’s voor het toezicht in de openbare ruimte inzetten. Regioplan Beleidsonderzoek heeft in opdracht van het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) een onderzoek uitgevoerd naar cameratoezicht. Uit het onderzoek blijkt dat één op de vijf gemeenten cameratoezicht in de openbare ruimte toepast. Er is geen sprake van onzorgvuldige afwegingen bij de instelling van cameratoezicht, maar wel worden verschillende juridische vuistregels niet nageleefd. Dit geldt vooral voor de bewaartermijnen, de aanmelding bij het CBP, de regeling voor kennisneming en correcties, de beveiliging van de registratie en de levering aan derden (vooral de politie).

Bijstandfraude is in Nederland behoorlijk teruggedrongen via onder meer vergelijking van gegevens van onder andere de belastingdienst met die van de sociale diensten. De zogenaamde witte fraude wordt zo efficiënt opgespoord. Echt zwart werk of andere vormen van moeilijk traceerbare fraude, ontsnappen echter aan deze methode. Regioplan heeft, onder meer in het buitenland, geïnventariseerd welke methoden kunnen worden aangewend om juist die zwarte bijstandfraude te lijf te gaan.

De begrippen misbruik en oneigenlijk gebruik worden vaak in een adem genoemd. Opvallend is dat in de afgelopen jaren aspecten van misbruik wel, maar vormen van oneigenlijk gebruik niet veel aandacht hebben genoten. Oneigenlijk gebruik betreft handelingen die, hoewel niet strijdig met de letter van de wet, ingaan tegen de geest van de wet. Regioplan heeft onderzoek gedaan naar de verschijningsvormen van dit oneigenlijk gebruik.

Met de invoering van de WWB hebben gemeenten meer beleidsvrijheid verkregen. Zo ook bij het terugvorderen van teveel of ten onrechte ontvangen uitkeringsgelden door cliënten. In opdracht van de gemeente Utrecht heeft Regioplan een kosten-baten analyse uitgevoerd van verschillende varianten van terugvorderingsprocedures bij de Sociale Dienst.

De handel in honden is in de afgelopen jaren gereguleerd door het Honden- en Kattenbesluit 1981. Dit besluit wordt vervangen door nieuwe regels. De precieze invulling hiervan werd gehinderd door een beperkt zicht op de hondensector. Om gegevens te verzamelen over de sectorstructuur (omvang, samenstelling, organisatiegraad), over eventuele knelpunten bij de invoering bij de nieuwe regels en over de handhaving en de handhaafbaarheid is een onderzoek uitgevoerd onder fokkers en handelaren, inspecteurs belast met de handhaving en andere betrokken instellingen.

Eén van de centrale aspecten van de nieuwe bijstandswet van 1996 is de explicitering van de poortwachtersfunctie van de uitvoerders. In een vrij omvangrijk onderzoek is nagegaan welke veranderingen zich als gevolg van de invoering van de nAbw hebben voorgedaan bij de uitvoering van deze poortwachtersfunctie. Het gaat met name om de veranderingen bij de aantoonlast door de burgers en verificatie door de sociale diensten. Daarnaast is nagegaan of de veranderingen in de wet in het zogenaamde partnerbegrip de gewenste grotere duidelijkheid en misbruikbestrijding c.q. -preventie hebben opgeleverd.

In zes gemeenten is de Kennisbank Hoogwaardig Handhaven geïmplementeerd. De Kennisbank is samen met verschillende experts door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ontwikkeld. Het omvat een brede set aan instrumenten, ingedeeld volgens de systematiek van de beleidscyclus. Sociale diensten kunnen de instrumenten gebruiken bij de uitvoering van de Algemene bijstandswet. Het uiteindelijke doel is een uitvoering van de Abw die leidt tot een toename van spontane naleving van wet- en regelgeving door cliënten. De zes gemeenten hebben tijdens het project hun beleid voor het controleren van cliënten ingericht volgens de Kennisbank. Regioplan heeft het project geëvalueerd. De ervaringen van de pilotgemeenten bieden een aantal aandachtspunten waarmee andere gemeenten die met de Kennisbank aan de slag willen gaan, hun voordeel kunnen doen.

Recente wijzigingen in de debiteurenparagraaf van de Algemene bijstandswet geven de gemeenten nieuwe mogelijkheden om schulden van bijstandscliënten aan de Sociale Dienst niet meer in te vorderen. Aan de Tweede Kamer is de toezegging gedaan om regelmatig over de effecten hiervan te rapporteren. Er bestond echter nog geen goedlopende registratie van deze afgeboekte schulden. Tussen 1998 en 2001 heeft Regioplan een tijdelijke oplossing voor deze informatievoorziening verzorgd.