Periodieke rapportage tegemoetkoming ouders

Ouders en verzorgers ontvangen financiële tegemoetkomingen voor de kosten voor de verzorging en opvoeding van kinderen. Vanuit de rijksoverheid gaat het om de kinderbijslag, het kindgebonden budget en de kinderbijslagvoorziening BES. In een periodieke rapportage evalueerden we hoe doeltreffend en doelmatig deze regelingen zijn over de periode 2018-2023. In het onderzoek is gekeken naar het bereik van de regelingen, de uitvoering en naar de vraag in hoeverre de uitkomsten passen bij de beleidsdoelen: het verkleinen van bestedingsverschillen, het waarborgen van een bestaansminimum en het ondersteunen van ontwikkel- en ontplooiingsmogelijkheden van kinderen.

Algemene ontwikkelingen
In de periode 2018–2023 zijn de uitgaven aan de kindregelingen toegenomen. De totale uitgaven binnen het begrotingsartikel Tegemoetkoming ouders stegen van 5,5 miljard euro in 2018 naar 8,2 miljard euro in 2023. Na 2023 is de beweging richting hogere ondersteuning doorgezet, onder meer door latere beleidswijzigingen en aanvullende maatregelen.

Bereik, niet-gebruik en uitvoering
Over het algemeen bereiken de regelingen een groot deel van de doelgroep. Het niet-gebruik is zeer beperkt bij de kinderbijslag en relatief laag bij het kindgebonden budget. Voor de kinderbijslagvoorziening BES is het beeld over bereik en niet-gebruik minder scherp door beperktere informatie.
De uitvoering van de kinderbijslag en het kindgebonden budget verloopt in de kern stabiel en grotendeels geautomatiseerd. Tegelijkertijd zorgen de dubbele kinderbijslag en gezinsbijslagen met een internationale component voor een groot beslag op de uitvoeringscapaciteit die niet in verhouding staan tot de omvang van de doelgroep. Bij het kindgebonden budget speelt daarnaast dat het werkt met (wijzigingen in) inkomensgegevens, wat gerichte ondersteuning mogelijk maakt maar ook kan leiden tot nabetalingen en terugvorderingen. Voor Caribisch Nederland geldt dat er minder consistente informatie beschikbaar is over knelpunten, kosten en (oneigenlijk) gebruik, wat sturing op uitvoering en effecten lastiger maakt.

Bestedingsverschillen en aansluiting bij beleidsdoelen
De combinatie van kinderbijslag en kindgebonden budget dempt bestedingsverschillen tussen huishoudens met en zonder kinderen en versterkt het besteedbaar inkomen van gezinnen. De inkomensafhankelijke ondersteuning is daarbij het meest gericht op lagere inkomens en sluit daarmee aan bij het doel om bestaanszekerheid te versterken. Tegelijk kan diezelfde inkomensafhankelijkheid spanning geven met het doel van voorspelbaarheid, doordat inkomensschommelingen kunnen doorwerken in het uiteindelijke recht en zo onzekerheid in het besteedbaar inkomen kunnen veroorzaken. In Caribisch Nederland is het lastiger om de aansluiting bij beleidsdoelen scherp te beoordelen door de beperktere informatiebasis.

Beleidsopties ter verbetering
Het opnemen van een beleidsoptie die gepaard gaat met een besparing van 20 procent op de budgettaire grondslag is een vast onderdeel van een periodieke rapportage. Om tot een verbetering in doeltreffendheid en doelmatigheid te komen, hebben we een aantal knoppen om aan te draaien op een rij gezet:

• Verlaag de kinderbijslag om het inkomensonafhankelijke deel van de ondersteuning te beperken. Dit vraagt om een expliciete afweging over compensatie voor lage inkomens via gerichtere ondersteuning.
• Verlaag het kindgebonden budget gericht door bedragen voor tweede en volgende kinderen te herijken, of door de inkomensgrens te verlagen, het afbouwpercentage te verhogen of de vermogensgrens te verlagen. Een generieke verlaging raakt lage inkomens relatief hard.
• Herijk de ondersteuning voor alleenstaande ouders om de totale ondersteuning beter te laten aansluiten bij de beoogde kostendekkendheid. Dit vraagt om zorgvuldige beoordeling van armoede- en koopkrachteffecten.
• Schaf de dubbele kinderbijslag om onderwijsredenen af om complexiteit te verminderen en de verhouding tussen uitvoeringslasten en doelgroep te verbeteren; financiering kan dan via andere routes worden ingericht.