Hoe kunnen jongeren met een licht verstandelijke beperking, afkomstig uit het praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs, door blijven leren of zich blijven ontwikkelen? De directies Langdurige Zorg en Maatschappelijke Ondersteuning van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) hebben ons gevraagd een onderzoek uit te voeren dat meer inzicht geeft in de mogelijkheden die jongeren met een LVB hebben om door te leren en/of zich te blijven ontwikkelen.

Doelstelling en deelvragen
In de afgelopen paar jaar komt uit diverse onderzoeken naar voren dat mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) (nog) niet altijd voldoende mogelijkheden hebben om zich door te ontwikkelen in onderwijs, dagbesteding of werk. Het doel van dit onderzoek is om knelpunten en werkzame elementen in de (door)ontwikkeling van jongeren met een LVB bloot te leggen en aan de hand daarvan verbeterpunten te bieden voor toekomstig beleid. In het onderzoek staat de volgende onderzoeksvraag centraal:

Hoe kunnen jongeren met een licht verstandelijke beperking, afkomstig uit het praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs, door blijven leren of zich blijven ontwikkelen?

Om dit verder te specificeren, zijn de volgende deelvragen geformuleerd:

1. Wat zijn de ervaren knelpunten door mensen met een licht verstandelijke beperking (afkomstig van praktijkonderwijs of voortgezet speciaal onderwijs), de uitstroompartij en de ontvangende partij om door te kunnen leren vanaf dagbesteding, (beschut) werk of onderwijs?
2. Wat zijn randvoorwaarden, werkzame elementen of succesfactoren, zodat mensen met een licht verstandelijke beperking die dat willen kunnen doorleren vanuit dagbesteding, (beschut) werk of onderwijs?
3. Welke goede voorbeelden zijn er en wat kunnen we daarvan leren?

Aanpak

Bestaande kennis in beeld brengen
Om een goed beeld te krijgen van de ontwikkelroutes van jongeren met een LVB hebben we bestaande bronnen geraadpleegd. Het gaat hierbij om kennis over de belangrijkste knelpunten en werkzame elementen om te komen tot ontwikkeling in de vervolgroutes. Aanvullend bestudeerden we ook de beschikbare cijfers over de doelgroep en bronnen die vanuit de begeleidingscommissie van dit onderzoek met ons zijn gedeeld.

Drie voorbeeldregio’s selecteren en werkwijze in kaart brengen
We hebben ervoor gekozen om drie voorbeeldregio’s te selecteren en deze verder te verdiepen. De regio’s zijn geselecteerd op basis van de voorzieningen en/of activiteiten die worden georganiseerd rondom de ondersteuning bij het doorleren en -ontwikkelen van jongeren met een LVB. De volgende regio’s zijn geselecteerd:

1. Zaandam, waar een integrale aanpak rondom jongeren is. Alle budgetten worden gebundeld, zodat er geen jongeren ‘tussen wal en schip vallen’.
2. Arnhem, waar een nauwe samenwerking is tussen de pro, vso en de gemeente.
3. Nijmegen, waar een heel nauw netwerk is met werkgevers in de regio. Hierdoor zijn ze goed in staat om jongeren op een passende plek te krijgen voor (beschut) werk of arbeidsgerichte dagbesteding.

Verdiepende gesprekken met jongeren en professionals
In de verdiepingsfase hebben we ons gericht op het uitwerken van de loopbanen van jongeren met een LVB zowel in de geselecteerde voorbeeldregio’s als daarbuiten. We hebben verdiepende gesprekken gevoerd met de jongeren en de betrokken professionals rondom de jongeren om inzicht te krijgen in hun persoonlijke knelpunten en successen.

Reflectiesessie
We hebben de verdiepingsfase afgesloten met een reflectiesessie met de begeleidingscommissie ter toetsing en reflectie op de belangrijkste knelpunten, werkzame elementen en benodigde randvoorwaarden in de diverse ontwikkelroutes voor personen met een LVB.

Bevindingen
Lees het onderzoeksrapport en de factsheet voor een overzicht van de belangrijkste bevindingen die naar voren zijn gekomen uit het onderzoek. Meer weten? Neem contact op met Suna Duysak.

Mensen met een LVB hebben vaak langdurige begeleiding nodig op verschillende levensterreinen: gedurende hun schoolloopbaan, in hun woonsituatie, bij het regelen van financiën en bij het verwerven en behouden van een positie op de arbeidsmarkt. Uit het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (2019) naar de ondersteuning van mensen met een LVB blijkt dat gemeenten waakvlamondersteuning willen inzetten: langdurige lichte ondersteuning die snel opgeschaald kan worden, zodat escalatie van problemen kan worden voorkomen. Verschillende gemeenten experimenteren met deze vorm van waakvlamondersteuning.

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft ons gevraagd om de inzet van waakvlamondersteuning in gemeenten te onderzoeken en om een bruikbaar inzicht te bieden in de kenmerken van de ondersteuning die relevant zijn voor een doelmatige en doeltreffende inzet van waakvlamondersteuning bij mensen met een LVB.

Wij hebben aan de hand van kwalitatief onderzoek en via een maatschappelijke-business-methodiek onderzocht op welke wijze waakvlamondersteuning door gemeenten wordt ingezet, welke aspecten in de praktijk van belang zijn voor een goede inzet en welke ervaringen met waakvlamondersteuningen zijn opgedaan. De inzichten zijn bruikbaar voor gemeenten die met waakvlamondersteuning aan de slag willen.

De uitkomsten van het onderzoek zijn samengevat in een korte factsheet en in een onderzoeksrapport.

Meer informatie?
Neem contact op met Miranda.

Leerlingen met een licht verstandelijke beperking (LVB) worden niet altijd tijdig herkend, ook niet in het onderwijs. Leerlingen met een LVB lopen zo risico op overvraging door school en de omgeving wat kan leiden tot frustraties, faalervaringen en mogelijk problematiek zoals schoolverzuim en voortijdig schooluitval. (H)erkenning van een LVB is nodig om als (onderwijs)professional onderscheid te kunnen maken tussen ‘onwil’ en ‘onmacht’ en effectiever om te gaan met leerlingen met een LVB. De Proeftuin Herkenning en begeleiding van leerlingen met een LVB en schoolverzuimproblematiek (gesubsidieerd door ZonMw) bood de kans kennis rond dit thema te bevorderen en te experimenteren met het screenen op LVB om zo leerlingen met een LVB beter te kunnen ondersteunen. De Proeftuin is een gezamenlijk initiatief van Hogeschool Leiden en Regioplan, in samenwerking met Da Vinci College in Leiden, Leerplicht (RBL Holland Rijnland), Ingrado en gemeente Leiden.

In de infosheet ‘Licht verstandelijke beperking in regulier onderwijs’ staat kort het idee achter de Proeftuin beschreven. De opzet van de Proeftuin en opgedane ervaringen en resultaten zijn terug te lezen in het eindrapport. Tevens heeft de Proeftuin een handreiking ‘LVB voor regulier onderwijs’ opgeleverd met concrete tips voor de omgang met leerlingen met een licht verstandelijke beperking.

Meer informatie
Wilt u meer informatie over het screenen van LVB-problematiek of deze Proeftuin? Neem dan contact op met Miranda.

In de jeugdstrafrechtketen bestond de wens om zicht te krijgen op welke jeugdigen mogelijk kampen met een licht verstandelijke beperking (lvb). Begin 2017 is daarom een pilot gedaan met een screeningsinstrument, ontwikkeld en gevalideerd door het lectoraat LVB en Jeugdcriminaliteit van de Hogeschool Leiden. De pilot moest inzicht geven in de ervaringen met de screening van lvb in de praktijk en antwoord geven op de vraag in hoeverre de screening toegevoegde waarde heeft. In opdracht van het WODC (ministerie J&V) hebben wij de pilot geëvalueerd. De uitkomsten van de pilot bleken veelbelovend. Ze resulteerden in een landelijke toepassing van de screening van lvb in de jeugdstrafrechtketen.

Meer informatie
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Miranda.

Veel jongeren met een licht verstandelijke beperking (lvb) ontvangen langdurige begeleiding bij het dagelijks functioneren. Motivatie voor begeleiding is een belangrijke factor voor het succes daarvan. In dit onderzoek keken we of de motivatie voor begeleiding samenhangt met de relatie die jongeren met een lvb hebben met hun begeleider.

Aan het onderzoek hebben 34 jongeren met een lvb meegewerkt die onder begeleiding wonen bij Stichting Philadelphia Zorg, Cordaan en het Leger des Heils. Ter afsluiting van het project hebben we samen met het Lectoraat LVB en jeugdcriminaliteit van de Hogeschool Leiden een symposium georganiseerd voor uitvoerders, beleidsmakers en andere betrokkenen bij de doelgroep. Het onderzoek is mogelijk gemaakt met subsidie van ZonMw.

Meer informatie
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Miranda.

Veel jongeren met een lvb hebben hun leven lang op meerdere leefterreinen begeleiding nodig: niet alleen gedurende hun schoolloopbaan, maar ook in hun woonsituatie en bij (het verwerven van) hun positie op de arbeidsmarkt. Een deel van deze jongeren blijkt ook met de geboden ondersteuning niet in staat om duurzaam een plek op de reguliere arbeidsmarkt te verwerven. In dit onderzoek hebben we gekeken naar mogelijkheden om interventies vanuit verschillende circuits beter op elkaar af te stemmen en wat de potentiële baten hiervan zijn in termen van arbeidsparticipatie.

Voor het onderzoek hebben wij twintig jongeren met een lvb en mensen uit hun omgeving (zowel familie als professionals) geïnterviewd. Het onderzoek is mogelijk gemaakt met subsidie van UWV.

Meer informatie
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Miranda.