Leiden inkomensverlagende maatregelen tot een daling in inkomen, of vangen mensen dat op door meer te werken? We onderzochten de effecten van twee maatregelen in de Ziektewet en de Wajong op de inkomenspositie en de arbeidsparticipatie van uitkeringsgerechtigden.

Achtergrond

In opdracht van SZW onderzochten we de volgende twee maatregelen:

• In 2018 werd de Wajonguitkering verlaagd van 75 procent naar 70 procent van het wettelijk minimumloon (WML) voor personen met arbeidsvermogen. Hiermee werd hun situatie gelijkgetrokken met jonggehandicapten in de bijstand.
• Vanaf 2020 telde de Ziektewetuitkering niet meer mee als deel van het arbeidsinkomen om de hoogte van twee heffingskortingen, namelijk arbeidskorting en Inkomensafhankelijke Combinatiekorting (IACK), te bepalen voor Ziektewetuitkeringsgerechtigden zonder werkgever. Hiermee werd een onwenselijke situatie, waarin het aantrekkelijk was om ziek te zijn of blijven, weggenomen.

Motie Strik

De maatregelen werden genomen om een inconsistentie of onwenselijke situatie weg te nemen. Omdat de maatregelen neerkomen op een daling van het netto-inkomen, ontstonden er in de Eerste Kamer zorgen over de financiële situatie van de mensen om wie het gaat. Ook bestond er twijfel over het mogelijke activerende karakter van de maatregelen. Uiting gevend aan deze zorgen en twijfel, verzocht de Eerste Kamer de regering in de Motie Strik om onderzoek te doen naar de effecten van de maatregelen op het inkomen en op de arbeidsparticipatie.

Resultaten Wajong

In onze analyse over inkomensgegevens zien we dat het effect van de verlaging van de uitkering op inkomen verschillend is voor bepaalde groepen Wajongers. Groepen die de verlaging minder goed konden compenseren zoals laagopgeleiden, mensen die al werkten of mensen die geen gebruik maakten van inkomen uit toeslagen in het kader van de Toeslagenwet kregen te maken met een daling van hun inkomen. Voor andere groepen, zoals hoogopgeleiden en personen jonger dan 35 jaar, geldt dat de inkomenspositie sterker is geworden. Daarnaast vinden we in het onderzoek vrijwel geen effecten van de maatregel op de arbeidsparticipatie. Dat wordt ondersteund door de resultaten van het kwalitatieve deel van dit onderzoek. De ruimte die mensen met een Wajonguitkering ervaren om te reageren op het verlagen van de uitkering is klein. De verlaging van de uitkering voegt voor de mensen die hier niet op kunnen reageren slechts financiële druk toe.

Resultaten Ziektewet

Dat de Ziektewetuitkering niet meer meetelt voor de hoogte van de arbeidskorting en de IACK, heeft niet gezorgd voor meer arbeidsparticipatie. De maatregel heeft wel geleid tot een verandering in inkomen. Het schrappen van de arbeidskorting lijkt te hebben geleid tot een hoger inkomen, terwijl het schrappen van de arbeidskorting én de IACK lijkt te heben geleid tot een lager inkomen. Deze ambivalentie kunnen we met de beschikbare data niet volledig verklaren.

Tot slot

De resultaten van deze evaluatie sluiten aan bij het idee dat financiële prikkels alleen niet direct tot meer arbeidsparticipatie leiden, maar dat er veelal meer nodig is om mensen in een precaire situatie naar werk te begeleiden.

Meer weten? Lees dan hier het rapport en de bijbehorende kamerbrief of neem contact op met Wiebe.

In de regionale Werkbedrijven werken gemeenten, UWV, regionale werkgevers en vakbonden samen om mensen met een arbeidsbeperking succesvol toe te leiden naar extra banen uit het sociaal akkoord (de banenafspraak).
De regionale Werkbedrijven voeren interne evaluaties uit om succes- en knelpunten boven tafel te halen. In dit onderzoek zijn deze sterke en minder sterke punten van de Werkbedrijven geïnventariseerd en gedeeld, met als doel lessen te formuleren voor de toekomst. De uitkomsten van het onderzoek zijn gepresenteerd aan de trekkers van de regionale Werkbedrijven.

Het onderzoek vond plaats in opdracht van de Werkkamer en het ministerie van SZW. De rapportage is niet openbaar.

Meer informatie?
Neem contact op met Miranda.

Regioplan deed voor Ieder(in) onderzoek naar de financiële drempels die jongeren met een beperking tegenkomen als zij (meer) gaan werken of zelfstandiger gaan wonen. Vooral jongeren met een beperking die onder de Participatiewet vallen komen drempels tegen: werk loont nauwelijks en wanneer zij gaan samenwonen, wordt de uitkering volledig verrekend met het inkomen van de partner.

Voor werknemers die door een arbeidsbeperking niet in staat zijn om het wettelijk minimumloon te verdienen, kan een loonwaardebepaling ingezet worden. Op basis hiervan wordt de hoogte van de loonkostensubsidie (Participatiewet) of loondispensatie (Wajong) vastgesteld. In Nederland is gekozen voor een systeem waarin meerdere methodieken voor het bepalen van de loonwaarde naast elkaar bestaan. Wij deden met subsidie van UWV onderzoek naar de mogelijkheden om de nauwkeurigheid van de loonwaardebepalingen in de praktijk te vergroten.

De hoofdconclusie van dit onderzoek is dat er in de praktijk veel bronnen zijn die voor variatie in de uitkomsten van loonwaardebepalingen kunnen zorgen in een zelfde of vergelijkbare situatie. Dit kan leiden tot verschillen in uitkomsten tussen methodieken en tussen uitkomsten van loonwaardespecialisten die dezelfde methodiek gebruiken.

Wij hebben samen met de loonwaardebedrijven drie oplossingsrichtingen uitgewerkt, gericht op het verkleinen van de verschillen en het vergroten van de validiteit van de methodieken. Voor uitvoering van deze oplossingsrichtingen is regie nodig op de markt van loonwaardebepalingen.

Meer informatie
Neem contact op met Hetty.

In Nederland hebben de sociale partners afgesproken om in ruim tien jaar tijd 125 000 extra banen te creëren voor werknemers met een arbeidsbeperking. Om deze ambitieuze afspraak te laten slagen, moeten werknemers met een arbeidsbeperking en werkgevers elkaar in toenemende mate zien te vinden. Hiervoor is arbeidsmarktinformatie essentieel. Regioplan deed onderzoek naar de beschikbare informatie en ontwikkelde op basis daarvan een ontwikkelprogramma gericht op het ontsluiten van de ontbrekende arbeidsmarktinformatie.

Dit artikel is een samenvatting van dat onderzoek. De rapportage van het volledige onderzoek vindt u hier.

Voor jonggehandicapten is het vaak lastig om over te stappen naar een volgende baan. Als zij, om welke reden dan ook, hun baan kwijtraken, komen ze in veel gevallen eerst een periode thuis te zitten voordat zij weer nieuw werk vinden.

Jonggehandicapten komen vaak pas bij toeleiders naar werk in beeld nadat zij werkloos zijn geworden. Dat vertraagt de zoektocht naar een nieuwe baan; de jonggehandicapte zit dan immers al thuis. Dit komt mede doordat de toeleiding vaak in handen is van een andere begeleider dan de werkbegeleiding. Periodes van werkloosheid kunnen makkelijker worden voorkomen als de toeleiding en werkbegeleiding bij één persoon worden belegd.

Werkbehoud wordt gerealiseerd door een proces, niet factoren
In het onderzoek naar factoren die duurzaam werk konden verklaren en bevorderen kwam duidelijk naar voren dat de factoren vooral als een proces moeten worden gezien. Factoren staan niet op zichzelf en hebben niet een ‘eigen, individueel effect’. Veel meer blijkt dat een aantal factoren samen bijdragen aan werkbehoud of werkverlies en dat deze combinaties van factoren per context kunnen verschillen. Gezien de complexiteit van de processen, moet vervolgonderzoek vooral de diepte ingaan en minder de breedte, en zich vooral moet richten op (deel)processen.

Interviews, casestudies en arenagesprekken
Om inzicht te krijgen in de ingewikkelde processen zijn allereerst veel interviews gehouden met toeleiders en jobcoaches en werkgevers. Vervolgens voerde wij casestudies uit waarbij steeds een jonggehandicapte, zijn werkgever en jobcoach werden gesproken. Zo mogelijk werd de casestudie afgerond met een gesprek met alle drie de partijen bijeen. Ten slotte organiseerde we samen met Hiemstra & de Vries arenagesprekken. Deze waren bedoeld om te komen tot handelingsperspectieven en handvatten voor beleid. Daarin werd gesproken met de belangrijkste stakeholders, opnieuw jonggehandicapten, jobcoaches en leidinggevenden. Rondom het gesprek luisterde vertegenwoordigers van organisaties zoals het UWV en ministeries mee. Zo kregen deze organisaties directe input om mee verder te gaan.

We hebben dit onderzoek samen met Hiemstra & De Vries uitgevoerd. UWV heeft het onderzoek gesubsidieerd.

In opdracht van UWV heeft Regioplan samen met Roeland van Geuns en Nadja Jungmann (lectoren op het gebied van schulden en schuldhulpverlening aan respectievelijk de Hogeschool van Amsterdam en de Hogeschool van Utrecht) een kwalitatief onderzoek uitgevoerd over de schuldenproblematiek van uitkeringsgerechtigden en de rol van UWV.



Eén van de bevindingen uit het onderzoek is dat schulden een belangrijke belemmering vormen bij het vinden van werk. Het onderzoek biedt inzicht in de negatieve invloed van schulden op het welbevinden, waardoor mensen zich onder andere moeilijk kunnen focussen op solliciteren en het nakomen van hun andere verplichtingen. Verder zijn drie centrale terreinen aangereikt waarop UWV zijn rol in de keten van schuldhulpverlening verder kan invullen.



Naast het kwalitatieve onderzoek van Regioplan is er ook een kwantitatief onderzoek uitgevoerd. De belangrijkste uitkomsten van beide onderzoeken heeft UWV opgenomen in het UWV kennisverslag van april 2015. Het onderzoek waaraan Regioplan, Roeland van Geuns en Nadja Jungmann hebben bijgedragen is niet openbaar

Werkgevers die de intentie hebben om een Wajonger aan te nemen gaan niet zelf op zoek naar kandidaten. Zij willen graag actief benaderd worden door UWV, re-integratiebureaus en jobcoaches met een passend aanbod. Dit blijkt uit het vervolgonderzoek onder werkgevers die eerder deelnamen aan het onderzoek “Een Wajonger in mijn bedrijf?!”. Regioplan voerde dit onderzoek uit in opdracht van UWV.

Regioplan onderzocht voor Ieder(in) de mogelijke gevolgen van de Participatiewet voor verschillende groepen burgers. Door de Participatiewet krijgen gemeenten de beschikking over één re-integratiebudget waaruit zij een brede en gevarieerde klantgroep moeten bedienen. Uit het onderzoek blijkt dat gemeenten aan bepaalde klantgroepen veel geld verdienen als zij hen aan het werk helpen. Terwijl andere klantgroepen die aan het werk gaan, juist langdurig hoge kosten met zich meebrengen voor gemeenten. Het is aan gemeenteraden om tegenwicht te bieden aan deze financiële prikkels en ervoor te zorgen dat alle klantgroepen voldoende aandacht van gemeenten krijgen.

Regioplan evalueerde in 2012 de subsidieregeling scholing jonggehandicapten met ernstige scholingsbelemmeringen en onderzocht welke consequenties de Participatiewet en de Wet Passend onderwijs zullen hebben op de werking van de regeling. Het doel van subsidieregeling is het halen van een MBO-diploma en het verwerven een baan voor jonggehandicapten die intensieve begeleiding nodig hebben. De belangrijkste uitvoerders van de regeling zijn REA College en Eega. In de subsidieregeling ontbraken scherpe toelatingscriteria voor scholingsinstellingen en een heldere doelgroepafbakening. Daarnaast zijn er grote verschillen tussen regio’s in het bereik onder jongeren. Het ministerie van SZW heeft in september 2013 op basis van deze evaluatie besloten de subsidieregeling aan te passen en voort te zetten, in ieder geval tot en met 2017.