Bijna een op de vijf Nederlandse bedrijven zegt met illegalen te werken. Hierdoor overtreden zij de Wet arbeid vreemdelingen (WAV). Het ging in 2004 om ongeveer 65.000 tot 90.000 buitenlandse werknemers die zonder de noodzakelijke vergunning aan het werk waren. Zo’n veertig procent van deze illegale werknemers kwam uit Polen en de andere Oost-Europese landen die sinds anderhalf jaar lid zijn van de Europese Unie. Meestal ging het om dienstverbanden van kortere duur, zoals seizoensarbeid. In totaal werkten de illegale werknemers 45.000 tot 67.000 arbeidsjaren. Deze schattingen staan in het onderzoek ‘Naleving van de Wet arbeid vreemdelingen: een eerste onderzoek onder werkgevers’ van Regioplan. Het onderzoek is 20 januari door de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de heer Van Hoof, aan de Tweede Kamer aangeboden.

In opdracht van het NMI en ICCO heeft Regioplan onderzoek gedaan naar de behoefte aan en de mogelijkheden voor arbeidsbemiddeling van Turkse, Ghanese en Surinaamse immigranten die vrijwillig willen terugkeren naar het land van herkomst. In de herkomstlanden is onderzocht wat de mogelijkheden voor arbeidsbemiddeling zijn. In Nederland is gesproken met potentiële retourmigranten over hun behoeften aan arbeidsbemiddeling. Daarnaast is in Europa gekeken naar initiatieven die reeds bestaan in dit kader. Het onderzoek heeft geleerd dat er kansrijke initiatieven op het gebied van transnationale arbeidsbemiddeling zijn. Initiatieven moeten zich vooral richten op hogeropgeleiden en zelfstandigen. Vanwege de beperkte omvang van beide groepen is samenwerking met reeds bestaande initiatieven in Europa gewenst.

Regioplan heeft voor de RWI onderzoek gedaan naar de eventuele kostenvoordelen van Poolse arbeidskrachten voor voor Nederlandse werkgevers. Voor werkgevers is het kostenvoordeel een belangrijke reden om Polen in te schakelen. Daarnaast speelt voor werkgevers een grote rol dat er niet of nauwelijks voldoende geschikte en gemotiveerde Nederlandse werkzoekenden beschikbaar zijn. Bovendien gaan werkgevers ervan uit dat Poolse arbeidskrachten een hogere productiviteit hebben. Het onderzoek van de RWI heeft betrekking op drie sectoren waarin veel Polen werkzaam zijn: de land- en tuinbouwsector, de vleessector en de bouwsector. Omdat de daarvoor noodzakelijke gegevens niet volledig beschikbaar zijn, is het lastig om exacte cijfers te geven over het aantal Polen dat in Nederland werkzaam is. Toch is een schatting gemaakt voor de drie onderzochte sectoren: in 2004 waren daar minimaal 29.000 en maximaal 39.000 Polen werkzaam. Een voorzichtige schatting voor de hele Nederlandse economie komt dan uit op minimaal 34.000 tot maximaal 53.000. Op dit moment moeten werkgevers eerst in overleg met het CWI bekijken of er Nederlandse werkzoekenden beschikbaar zijn. Pas als dat niet het geval is, kunnen werkgevers een tewerkstellingsvergunning voor buitenlandse arbeidskrachten krijgen. Mede op basis van het onderzoek heeft staatssecretaris Van Hoof voorgesteld dit beleid, gericht op werknemers uit de Midden- en Oost-Europese landen, tot mei 2006 te handhaven.