In het onderzoek is gekeken naar de omvang en ontwikkeling van de door gemeenten gefaciliteerde noodopvang aan uitgeprocedeerde asielzoekers. Uit het onderzoek is gebleken dat de omvang van de noodopvang sterk is afgenomen sinds 2007. De aanwezigheid van schrijnende gevallen en personen in vervolgprocedures vormen voor gemeenten de grootste obstakels om de noodopvang per 1 januari 2010 te beëindigen. U kunt het rapport opvragen bij de VNG.

De bijdrage laat zien hoe het op dit moment gesteld is met de integratie van vluchtelingen en wat we kunnen verwachten over het verloop van de integratie in de komende jaren. Daarbij gaat de aandacht uit naar zowel de sociaal-economische als sociaal-culturele kant van de integratie. Welke positie vluchtelingengroepen innemen op beide integratiedimensies komt eerst aan de orde. Vervolgens brengen we beide integratiedimensies met elkaar in verband teneinde een viertal integratiepatronen te kunnen onderscheiden. Hierop wordt de positie van elke onderscheiden groep bepaald. Het artikel sluit af met een beschouwing over het verloop van de integratie in de komende decennia. We stellen ons de vraag welke integratierichting het meest aannemelijk is, dit tegen de achtergrond van vier mogelijke uitkomsten van sociaal-economische en sociaal-culturele integratie.

Het publieke en politieke debat rondom asielzoekers en vluchtelingen concentreert zich momenteel vooral rond de thema’s van toelating, opvang en uitzetting. De integratie van vluchtelingen die zich wel mogen vestigen in Nederland krijgt veel minder aandacht. Zowel in de wereld van het beleid als het onderzoek richt de aandacht zich in belangrijke mate op de situatie van de getalsmatig grootste minderheidsgroeperingen in Nederland. Over de integratie van vluchtelingen is beduidend minder bekend. De vraag is echter of dit terecht is. Diverse signalen wijzen namelijk op een weinig voorspoedig integratieproces voor deze groep. Bovendien wijkt het integratieproces van vluchtelingen op een aantal wezenlijke punten af van dat van andere minderheidsgroepen in Nederland. In deze bijdrage zal de integratieproblematiek van vluchtelingen nader worden verkend.

In opdracht van het WODC heeft Regioplan de voorziening in FPC Veldzicht voor ongewenst verklaarde vreemdelingen in de tbs geëvalueerd. De tenuitvoerlegging van tbs bij ongewenst verklaarde vreemdelingen levert problemen op omdat zij niet mogen resocialiseren in de Nederlandse samenleving. Repatriëring kan alleen naar een passende voorziening in het herkomstland. De voorziening slaagt erin de uitstroom van ongewenst verklaarde vreemdelingen naar het herkomstland te bevorderen. Een belangrijk knelpunt is echter de groep ongewenst verklaarde vreemdelingen zonder terugkeerperspectief. De voorziening biedt hen onvoldoende mogelijkheden. Zij komen of op een longstay-afdeling terecht of hun tbs-maatregel wordt door de rechter contrair beëindigd. Dit laatste betekent dat de vreemdeling in de vreemdelingenbewaring wordt geplaatst en mogelijk in de illegaliteit terechtkomt.

Vooruitlopend op de regeling ‘afwikkeling nalatenschap oude Vreemdelingenwet’ wilde VluchtelingenWerk Nederland graag meer zicht op de achtergrond van de mensen die mogelijk onder deze regeling vallen. Tevens wilde zij zicht op de behoeften aan ondersteuning bij hun integratieproces. Regioplan heeft in opdracht van VluchtelingenWerk een enquête uitgevoerd onder ruim 400 vluchtelingen. Deze mensen is onder meer gevraagd naar hun onderwijs- en werkervaring in het land van herkomst en hun familiesituatie. Tevens is gevraagd naar hun behoefte aan informatie en ondersteuning op het gebeid van huisvesting, gezondheidszorg, materieel rechtelijke zaken en sociaaleconomische participatie.

Regioplan heeft in samenwerking met Pharos Kennis en adviescentrum Vluchtelingen Nieuwkomers en Gezondheid een handreiking ontwikkeld waarmee gemeenten op verschillende wijzen worden ondersteund bij het betrekken van oudere migranten en vluchtelingen bij de uitvoering van de Wmo.

Regioplan heeft in 2006 voor de tweede keer de VluchtelingenWerk integratiebarometer uitgevoerd. Centrale thema’s waren de inkomenspositie van vluchtelingen, de arbeidsmarktparticipatie en de sociale integratie. Ook is wederom de houding van de Nederlandse bevolking ten opzichte van vluchtelingen in kaart gebracht. De barometer laat zien dat vluchtelingen vooral op het gebied van werk en inkomen worden geconfronteerd met veel problemen. De sociale integratie verloopt daarentegen soepeler. In de barometer 2006 worden niet alleen de cijfers, maar vooral ook het verhaal achter de cijfers gepresenteerd. Wat betekent het om jarenlang met een minimaal inkomen te moeten rondkomen, met welke barrières worden vluchtelingen geconfronteerd bij het zoeken naar werk en hoe proberen vluchtelingen hun weg in Nederland te vinden en zich thuis te voelen, zijn onderwerpen die aan bod komen.

Regioplan Beleidsonderzoek heeft in 2004 en 2005 onder gemeenten een meting gehouden van de WMO barometer. In de 2006 heeft Regioplan een derde meting uitgevoerd. De derde meting van de WMO-barometer is uitgevoerd in opdracht van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling en Stichting Alzheimer Nederland. In deze meting ligt de nadruk op de vraag of gemeenten zicht hebben op de kwetsbare groepen (bijv. vluchtelingen, geestelijk gehandicapten, burgers met dementie) in hun gemeenten en hoe zij omgaan met deze doelgroepen in hun gemeente. Uit het onderzoek blijkt dat de meeste gemeenten deels zicht hebben op kwetsbare groepen in hun gemeenten. Gehandicapten en mantelzorgers zijn vaak wel in beeld. Meer specifieke groepen, zoals mensen met dementie worden niet actief opgespoord en er wordt niet nagegaan of het huidige zorgaanbod aansluit bij deze groep.

In opdracht van het Ministerie van SZW heeft Regioplan onderzoek gedaan naar de arbeidsmarktpositie van hoger opgeleide vluchtelingen in de sectoren onderwijs, techniek en zorg. Voor dit onderzoek hebben we een kwantitatieve analyse uitgevoerd naar de omvang van het aantal hoger opgeleide vluchtelingen in Nederland. Daarnaast hebben we een groot aantal experts geïnterviewd, casestudies gedaan en hebben we een grootschalig enquête gehouden onder hoger opgeleide vluchtelingen. Vluchtelingen ondervinden door zowel algemene als sector specifieke factoren een achterstand op de arbeidsmarkt. De situatie in de sector onderwijs is het meest problematisch.

Regioplan heeft de problematiek van arbeidsintegratie van vluchtelingen geanalyseerd op drie niveaus, te weten de achtergrondkenmerken van vluchtelingen, de wet- en regelgeving in Nederland en de uitvoering van het inburgerings- en activeringsbeleid op lokaal niveau. Op elk van deze niveaus doen zich specifieke problemen voor die de arbeidsintegratie van vluchtelingen bemoeilijken. Het gevolg is dat de arbeidsmarktpositie van vluchtelingen ongunstig afsteekt tegen die van andere allochtonen in Nederland. Vluchtelingen lijken vooral gebaat bij een betere en meer op maatwerk gerichte uitvoering van bestaand beleid. Een apart beleid voor deze groep ligt minder voor de hand.