Met de nota Arboconvenanten nieuwe stijl: beleidsstrategie voor de komende vier jaar (1999-2002) heeft het kabinet een extra impuls gegeven aan het arbo- en verzuimbeleid op brancheniveau. Het streven is om met het afsluiten van convenanten de blootstelling van werknemers aan een aantal arbeidsrisico?s verminderen. De thuiszorg heeft als eerste branche een arboconvenant ondertekend, het Convenant Arbeidsomstandigheden in de Thuiszorg (CAT). Regioplan Beleidsonderzoek heeft de eindevaluatie van dit convenant uitgevoerd. Hierbij is aandacht besteed aan de vraag of de doelstellingen zijn gehaald, in welke mate de voorgenomen maatregelen daadwerkelijk zijn geïmplementeerd en of er good practices zijn te benoemen. Ook is er in de evaluatie aandacht besteed aan de kosten en baten van het convenant en de vraag of er aandacht is besteed aan de borging van de genomen maatregelen.

De gemeenten Leeuwarden, Apeldoorn en Tilburg (LAT) hebben sinds 2001 geëxperimenteerd met een nieuwe manier van uitvoering van de Algemene bijstandswet. De experimenten hebben tot doel om bijstandsfraude te voorkomen of eerder te signaleren. Met zowel preventieve als repressieve middelen is geprobeerd om cliënten ertoe te bewegen wet- en regelgeving spontaan na te leven. Regioplan voerde de evaluatie van deze experimenten uit. We hebben gemeten dat zowel uitvoerders als klanten tevreden zijn over de inspanningen die de gemeenten geleverd hebben. Bovendien levert de gewijzigde controlesystematiek effectiviteitswinst op omdat rechtmatigheidsonderzoeken niet meer periodiek plaatsvinden, maar naar aanleiding van een fraudesignaal of een risicoprofiel. Klanten zijn mede hierdoor meer bereid om de regels na te leven. De evaluatie volgde te kort op de experimenten om te meten of deze bereidheid zich ook omzet in daadwerkelijk gedrag. De gemeenten bedden de experimenten nu in in hun reguliere bedrijfsvoering en sporen andere gemeenten aan om ook met dergelijke maatregelen aan de slag te gaan.

In 1996 is de Algemene Weduwen- en Wezenwet (AWW) vervangen door de Algemene nabestaandenwet (Anw). In deze wet gelden nieuwe criteria om in aanmerking te komen voor een nabestaandenuitkering. Bovendien is de Anw een inkomensafhankelijke voorziening geworden. Regioplan evalueerde de Anw met speciale aandacht voor de financiële effecten van de Anw voor nabestaanden, de totstandkoming en uitvoering van de wet en ingediende klachten.

Recente wijzigingen in de debiteurenparagraaf van de Algemene bijstandswet geven de gemeenten nieuwe mogelijkheden om schulden van bijstandscliënten aan de Sociale Dienst niet meer in te vorderen. Aan de Tweede Kamer is de toezegging gedaan om regelmatig over de effecten hiervan te rapporteren. Er bestond echter nog geen goedlopende registratie van deze afgeboekte schulden. Tussen 1998 en 2001 heeft Regioplan een tijdelijke oplossing voor deze informatievoorziening verzorgd.

In opdracht van het Ministerie van SZW is, in samenwerking met de Universiteit Twente (prof. R. van der Veen), voor vier wetten nagegaan welke rol de zogenaamde tussenorganisaties spelen bij het al dan niet realiseren van de doelstellingen van de wetgever.

In het kader van het activerende beleid dat minister Melkert uit het eerste kabinet Kok had ingezet, dienden via de zogenaamde Melkert 2 regeling zo’n 20.000 banen te worden gecreëerd (Experimenten Activering van Uitkeringsgelden (EAU)). Deze regeling is overgegaan in de Wet Inschakeling Werkzoekenden. Regioplan rondde in het voorjaar van 1999 de evaluatie van de Melkert 2 regeling af. Daarin is onder meer opgenomen een beschrijving van de projecten, een toetsing van de resultaten en een beoordeling van succes- en faalfactoren. De samenvatting van het rapport ‘nieuwe bruggen naar werk’ is ook los verschenen.

Minder zichtbaar dan in de grote steden hebben ook de kleinere gemeenten te kampen met inwoners in een (dreigende) achterstandspositie. De Limburgse gemeente Echt onderkende dit en vroeg Regioplan een beleidsplan sociale activering op te stellen. We voerden zowel een doelgroeps- als een aanbodsanalyse uit. Opmerkelijk is dat een deel van de problematiek in Echt verband houdt met de maatschappelijke ontwikkeling in het buitengebied. Door de grotere afstanden, de lagere bevolkingsdichtheid en de druk om budgetten efficiënt in te zetten, verschraalt het aanbod van voorzieningen in het landelijk gebied.

De plannen van het Kabinet Balkenende 2 om de fiscale facilitering van VUT- en prepensioen­regelingen te beëindigen zullen niet leiden tot de beoogde verhoogde arbeidsparticipatie van ouderen. Niets doen is minstens zo effectief en voorkomt veel sociale onrust. Dit blijkt uit onderzoek van Regioplan Beleidsonderzoek.

Na de financiële crisis zijn een aantal maatregelen getroffen om het bestuur van de pensioenfondsen te versterken. Een deel van die maatregelen is vastgelegd in de Wet versterking bestuur pensioenfondsen (Wvbp).

Hoe pakt de Wvbp in de praktijk uit? Wij evalueerden deze wet samen met de pensioendeskundigen van Swalef Pensioenjuristen Academie, in opdracht van het ministerie van SZW. De bevindingen worden gepresenteerd in vier video’s:

• Een video over de belangrijkste bevindingen;
• Een video over de overwegingen van pensioenfondsen bij de keuze voor een bestuursmodel;
• Een video over de rol van het verantwoordingsorgaan en het intern toezicht;
• Een video over de invulling van het intern toezicht.

Meer weten?
Lees dan dit artikel met de belangrijkste uitkomsten of bekijk de projectpagina, waar u ook het volledige onderzoeksrapport kunt vinden.

Voor jongeren met een beperking is het vaak moeilijk om een opleiding te volgen in het gewone beroepsonderwijs. Zij kunnen gebruikmaken van de ESB-regeling: een subsidie voor jongeren vanaf 18 jaar met ernstige scholingsbelemmeringen, waarmee ze in een speciale scholingsinstelling een traject op maat kunnen volgen. De ESB-regeling kan in heel Nederland worden aangevraagd. Uit ons onderzoek blijkt echter dat de subsidie slechts in een beperkt aantal arbeidsmarktregio’s wordt gebruikt. Dit zijn, niet toevallig, de regio’s waarin de speciale scholingsinstellingen zijn gevestigd.

Nederland kent vier scholingsinstellingen die aan de hand van de ESB-regeling jongeren scholen en naar werk begeleiden. Onze eerdere evaluatieonderzoeken van de ESB-regeling (2012 en 2016) laten zien dat de instellingen goede resultaten behalen met de doelgroep. De integrale ondersteuning die zij jongeren bieden is uniek in Nederland.

Het aanbod bereikt maar een deel van de doelgroep
De regio’s waar het meeste gebruik wordt gemaakt van de ESB-regeling zijn Zuid-Limburg, Friesland, Regio Zwolle, Groningen en Midden-Gelderland. In de overige arbeidsmarktregio’s wordt geen of weinig gebruik gemaakt van de subsidieregeling. Dit betekent niet dat daar geen jongeren met ernstige scholingsbelemmeringen wonen. We schatten dat er in Nederland per jaar zo’n 500 tot 650 jongeren zijn die onder de doelgroep vallen. De vier ESB-scholingsinstellingen kunnen samen zo’n dertig tot veertig procent van deze jongeren een traject aanbieden.

In veel regio’s geen integraal aanbod voor jongeren met ernstige scholingsbelemmeringen
In de regio’s waar geen gebruik wordt gemaakt van de ESB-regeling ontbreekt een integraal ondersteuningsaanbod voor jongeren met ernstige scholingsbelemmeringen. De doelgroep krijgt op allerlei andere manieren ondersteuning, bijvoorbeeld ondersteuning bij het behalen van een diploma, arbeidstoeleiding, een combinatie van leren en werken of dagbesteding. Een integraal aanbod als dat van de ESB-instellingen had de jongeren wellicht verder kunnen brengen. Deze bevindingen zijn voor het ministerie van SZW aanleiding om (binnen de bestaande financiële kaders) een variant op de ESB-regeling uit te werken waarmee een bredere groep kan worden bereikt. In haar brief aan de Kamer stelt Staatssecretaris Van Ark te streven naar “een evenwichtige ondersteuning van jongeren met ernstige scholingsbelemmeringen in alle regio’s, in aansluiting op de infrastructuur die in de regio beschikbaar is.” De expertise van de ESB-instellingen kan daarbij een belangrijke rol spelen.

Meer weten?
Klik hier voor het rapport van onze Quickscan niet-gebruik ESB-regeling. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Jacob van der Wel.